Iedereen die een examen moet doen zal in mindere of meerdere mate een gezonde spanning voelen en mogelijk wat piekeren over dit examen. Als dit gevoel sterker is, kan er sprake zijn van examenspanning. Lichamelijke spanning heeft weinig invloed op de prestaties, maar gepieker kan dat wel hebben.

Examenspanning hangt samen met gedachten en denkpatronen die een angstig gevoel veroorzaken. Dit gepieker gaat meestal over het examen ('zeer moeilijk', 'zeer veel', 'veel te weinig tijd'), over jezelf ('ik kan het niet', 'ik raak geblokkeerd', 'ik vergeet het allemaal') of over de gevolgen van het niet slagen voor het examen ('het hele jaar mislukt', 'mijn studie gaat eraan', 'mijn ouders worden boos'). Deze gedachten en denkpatronen beïnvloeden de voorbereiding op het examen, het examen zelf en de eventuele evaluatie na afloop.